 |
  
Diyarbakır
Surları
Eski
Diyarbakır şehrini kuşatan kale ve surlara Diyarbakır Kalesi
diyoruz. Çin Seddi'nden sonra dünyanın en uzun, en geniş ve sağlam
surlarından biri olduğu kabul edilir. Kale, Karacadağ'dan Dicle'ye
uzanan geniş bazalt yaylanın doğu ucuna, zeminden yüz metre
yüksekliğe kurulmuştur. Kalenin ilk yapılışı kesin olarak
bilinmiyor. Fis Kayasın'a kurulu İç Kalenin, milattan 2.000 yıl
kadar önce Hurriler Döneminde kurulduğu sanılıyor. Yazılı belgelere
göre MS. 349 yılında Roma imparatoru ikinci Constantinus (Kanstantinus)
zamanında şehrin surlarla çevrildiği kalenin onarıldığı biliniyor
367 ve 365 yılları arasında şehrin batı surları yıktırılmış, Urfa
Kapısı ve Mardin Kapısı'na uzanan bölüm yapılmış, 6. yüzyılda
Justinianus zamanında güçlendirilerek genel biçimini almış, daha
sonraki yıllarda sürekli onarımlarla genişletilerek günümüze kadar
ayakta kalmıştır.
Genel olarak kalkan balığı biçimini andıran Diyarbakır Kalesi, Dış
Kale ve İç Kale olarak iki bölümden meydana gelmektedir. Dış Kale
surlarının uzunluğu 5 kilometre kadardır. Doğu - Batı doğrultusunda
1.700, kuzey - güney doğrultusunda 1.300 metrelik bir alanı
kuşatmaktadır. Surların yüksekliği 10-12 metre, kalınlığı 3 - 5
metredir. Surlar üzerinde kuleleri birbirine bağlayan geniş bir yol
vardır. Bu yol, 70 santimetre kalınlığında mazgal duvarları ile
korunmuştur. Kalenin 81 burcundan en ünlüleri Evli Beden (Ulu
Beyden), Yedi Kardeş ve Keçi (Kiçi) burçlarıdır. Burçların içinde
koğuşlar, mahzenler, sarnıçlar ve depolar yer almıştır. Dış Kale ile
iç Kale surlarında Romalılardan Osmanlılar kadar çeşitli devletlere
ait yazıtlar (kitabeler) bulunmaktadır. Bunları şöyle
sıralayabiliriz : Latince : Romalılar, 367 375 yılları arası,
Yunanca: Bizanslılar, 440 - 528 yılları arası. Arapça yazıtlar :
Abbasîler 909, Mervaniler 995 - 1035, Büyük Selçuklular 1088 - 1092,
Şam Selçukluları 1093, İnallılar 1141, Nişanlılar 11 54 - 11 83,
Artuklular 1 1 88 - 1 208, Eyyüplüler 1 236 - 1 237, Akkoyunlular
1149 - 1479. Farsça yazıtlar Osmanlılar Dönemine aittir. 1525 – 1527
arası tarihlerini taşır. Dış Kalenin kapıları : Kuzeyde Dağ Kapışı
(Harput Kapışı), batıda Urfa Kapışı (Rum Kapışı), güneyde Mardin
Kapışı (Teli Kapışı), doğuda Yeni Kapı (Su Kapışı, Dicle Kapışı). iç
Kalenin kapıları : Fetih Kapışı, Oğrun Kapışı, Saray Kapışı, Küpeli
Kapış;, Fetih ve Oğrun kapıları dışarıya, Saray ve Küpeli kapıları
iç tarata şehre açılır. iç Kale Kanunî Sultan Süleyman zamanında
1524 – 1526 yılları arasında ikinci bir surla çevrilerek
genişletilmiştir. Dış Kale surları içinde cami, medrese, türbe,
kilise, han, hamam gibi tarihî eserler yer almaktadır. iç Kale
surları içinde iki kilise, Artuklu Sarayı kalıntıları. Viran Kale,
sarnıç ve cami bulunmaktadır.
    |
 |
